ދަރިފުޅުގެ އެޓެންޝަން ޑެފިސިޓް ހައިޕަރ އެކްޓިވިޓީ ޑިސްއޯޑަރ (އޭޑީއެޗްޑީ ނުވަތަ އޭޑީޑީ) އަކީ ކަނޑުގައި އޮންނަ އައިސްބާގެއް ކަމަށް ތަސައްވުރު ކޮށްލަމާ ހިނގާށެވެ. އައިސްބާގެއްގެ ގާތްގަނޑަކަށް %90 ބޮޑުމިން އޮންނަނީ ފެނުގެ އަޑީގައެވެ. އެއީ ފެންމަތިން އަހަރެމެންނަށް ނުފެންނަ ހިސާބުގައެވެ. މިކަމާ މެދު ވިސްނާލާށެވެ. "ދުވަހަކުވެސް ފެތޭނެ" ކަމަށް ގަބޫލުނުކުރެވުނު ޓައިޓޭނިކް ފެއްތީ އައިސްބާގެކެވެ. ފެނުގެ އަޑީގައި އޮތް ބޮޑު ގަނޑުފެންގަނޑަކީ އެ ބޮޑު ކާރިސާ މެދުވެރިވި ސަބަބެވެ. ބޯޓުގެ ފަޅުވެރިންނަށް އައިސްބާގް އޮތްގޮތް ފުރިހަމައަށް ނުފެނުމުގެ ނަތީޖާވީ، ނުރައްކާތެރި މަރުތަކަކަށެވެ. ފެނުގެ އަޑީގައި އޮތް ބަޔަކީ ވަރަށް މުހިންމު ބައެކެވެ. އެއީ ދަތުރުކުރާ މިސްރާބު ބަދަލުކުރަން ޖެހޭ ސަބަބެވެ. ނަމަވެސް، އެބައި ފޮރުވިފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން، ބޯޓު ދިޔަ މިސްރާބަށް ކުރިއަށް ދިއުމުން ބޮޑު ކާރިސާއަކާ ކުރިމަތިވީއެވެ. މިއީ އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ ކުދިން ބެލެހެއްޓުމުގައި ބެލެނިވެރިންނަށް ދިމާވާ ކަންތައްތަކާ ވަރަށް ގުޅޭ މިސާލެކެވެ.

‎ފެންމަތިން އަހަރެމެންނަށް ފަސޭހައިން ފެންނަން ހުންނަ %10އަކީ އޭޑީއެޗްޑީގެ މައިގަނޑު އަލާމާތްތަކެވެ. އެއީ ސަމާލުކަން ކުޑަވުމާއި، އަވަސް އަރުވާލުމާއި، އަދި މާބޮޑަށް ހަރަކާތްތެރިވުމެވެ. މިއީ މުހިންމު ކަންތައްތަކެއް ނަމަވެސް، މިއީ އޭޑީއެޗްޑީގެ ފުރިހަމަ ތަސްވީރެއް ނޫނެވެ. އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ ކުދިން ބޮޑުކުރުމުގައި ނުވަތަ ކިޔަވައިދިނުމުގައި ފެނުގެ އަޑީގައި (ފޮރުވިފައި) ހުންނަ ކަންތައްތައްވެސް އެހާމެ މުހިންމެވެ.

‎އޭޑީއެޗްޑީގެ ހީނުކުރާ އެތައް ކަމެއް ފެނުގެ އަޑީގައި ފޮރުވިފައިވެއެވެ. މި ސިފަތަކަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ކުއްޖާގެ އަޚްލާގީ މައްސަލައެއް ނުވަތަ މިޒާޖުގެ އުނިކަމެއް ކަމަށް ނުބައިކޮށް މާނަކުރެވޭ ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އެފަދަ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ ސިކުނޑީގެ ބައިތަކެވެ.

‎އޭޑީއެޗްޑީގައި ފޮރުވިފައިވާ ބައެއް ފަށަލަތަކަށް ބަލާލަމާ ހިނގާށެވެ.

‎
1. އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވުން:

‎އޭޑީއެޗްޑީއާ އެކު އުޅުމަކީ ކޮންމެ މީހެއްގެވެސް އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ. ބެލެނިވެރިންނަށް މީގެ މާނައަކީ، ދަރިފުޅުގެ އަމިއްލަ އިތުބާރު ބިނާކުރުމަށް ބެލެނިވެރިޔާގެ އެހީތެރިކަން މާ ބޮޑަށް ބޭނުންވާނެ ކަމެވެ. ކިތަންމެ ކުޑަ ކަމަކުން ނަމަވެސް ކާމިޔާބީ ހޯދޭނެ ފުރުސަތުތައް ދަރިފުޅަށް ތަނަވަސްކޮށްދޭށެވެ. ކުއްޖާގެ ކުރިއެރުމުގައި ލަސްތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، ދަރިފުޅަށް ކުރިއަށްދެވޭނެ ފަދަ ހަރަކާތްތަކާއި މާހައުލެއް ގާއިމުކޮށްދޭށެވެ.

‎2. ހެދިބޮޑުވުމުގެ ލަސްތަކެއް ހުރުން.

އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ ކުދިން އެކުދިންގެ އުމުރުގެ އެހެން ކުދިންނަށްވުރެ 2 ނުވަތަ 3 އަހަރު ލަހުން ހެދިބޮޑުވެއެވެ. މީގެ އަސަރު ކުއްޖާގެ، އިޖުތިމާއީ ހުނަރުތަކަށާއި، ކަންކަން ރޭވުމުގެ ގާބިލުކަމަށާއި، އަދި އަމިއްލަ ނަފްސު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ކުރެއެވެ. ދަރިފުޅުގެ ކިބައިން އުއްމީދުކުރާ ކަންކަން ކަނޑައަޅާއިރު މިކަމަށް ވިސްނުން މުހިންމެވެ. މިއީ ދަރިފުޅަށް ކާމިޔާބު ހޯދައިދިނުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަމެކެވެ.

‎
3. ދޫނުދިނުން.

‎އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ ކުދިން ގޮތްދޫނުކޮށް ގަދަދެއްކުމަކީ ގަސްތުގައި ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ކަމެއް ކުރާނެ އެހެން ގޮތެއް ހޯދަން ނޭނގުމުގެ ނުވަތަ އިހުސާސްތައް މެނޭޖްކުރަން ނޭނގުމުގެ ނަތީޖާއެވެ. ދަރިފުޅު ގޮތްދޫނުކުރާ ހާލަތްތަކުގައި، އޭނާ އެ ބުނެދެނީ އޭނާގެ ހިތުގައި އޮތް މާ ބޮޑު އުނދަގޫތަކެއްގެ ވާހަކައެވެ.

‎4. ގަދަފަދަ އިހުސާސްތައް.

‎ކުއްޖާ ކަމަކަށް ހުއްޓި، ގޮތްދޫނުކުރާ ހާލަތްތަކުގައި އެކުދިންގެ މިޒާޖު ވަރަށް ބޮޑަށް ގަދަފަދަވެގެންދެއެވެ. އަމިއްލަ އިހުސާސްތައް ދެނެގަތުމާއި، ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި، ކަންކަމަށް ކެތްކުރުމުގެ ހުނަރު މަދުވުމުގެ ސަބަބުން މިފަދަ ގަދަފަދަ އިހުސާސްތައް އުފެދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބައެއް ކުދިންނަކީ މާ ބޮޑަށް އިހުސާސްތައް ބަލައިގަންނަ (hypersensitivity) ކުދިންނެވެ. އެކުދިންނަށް ކަންކަން އިހުސާސްވަނީ މާ ފުންކޮށް އަދި މާ ބޮޑަށެވެ. މި ހާލަތުގައި އެކަން ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކަން މެދުވެރިވާ ސަބަބު ހޯދައި އެކަމަށް ފަރުވާކުރާށެވެ. މިފަދަ ވަގުތުތަކުގައި "ބައްޕަ/މަންމަ ކިހިނެއްތަ އެހީތެރިވާނީ؟" މިހެން އެހުމަކީ ދަރިފުޅުގެ މި އާދަޔާ ހިލާފު އަމަލުތައް މެދުވެރިވާ ސަބަބު ދެނެގަތުމަށް ކުރެވިދާނެ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ.

‎5. އިހުސާސްތައް ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވުން.

‎އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ ކުދިންނަށް އެކުދިންގެ އުމުރާ ނުވަތަ އެ ވަގުތުގެ ހާލަތާ އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް އިހުސާސްތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރަން އުނދަގޫވެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ގޭތެރޭގައާއި، އާއިލާގެ ތެރޭގައާއި، ސްކޫލްގައާއި އަދި އެހެން ކުދިންނާ އެކު އުޅުމުގައިވެސް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ.

6. ކުއްޖާގެ ގައިގައި އެހެން ބަލިތައްވެސް ހުރުން.

‎އަންދާޒާ ކުރެވޭ ގޮތުގައި އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ މީހުންގެ ތެރެއިން 50 އާއި 60 އިންސައްތަ މީހުންގެ ކިބައިގައި އިތުރު އެހެން ބައްޔެއް ނުވަތަ ހާލަތެއް ހުރެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ކަންބޮޑުވުން (anxiety)، އޯޓިޒަމް، އުނގެނުމުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަން ފަދަ ކަންކަން ހިމެނެއެވެ. މިފަދަ އިތުރު ބަލިތައް ދެނެގަތުމަކީ ދަރިފުޅަށް އެންމެ ފުރިހަމައަށް އެހީތެރިވެދިނުމަށް ބޭނުންވާ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

7. ހުނަރުގެ އުނިކަން.

‎އޭޑީއެޗްޑީއަކީ ސިކުނޑީގެ އޮނިގަނޑުގައި ހުންނަ ތަފާތެއްގެ ސަބަބުން މެދުވެރިވާ ކަމަކަށްވާތީ، ބައެއް ހުނަރުތައް މަދުވުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ވަގުތު މެނޭޖްކުރުމާއި، ކަންކަން ރޭވުމާއި، މައްސަލަ ހައްލުކުރުމާއި އަދި އިޖުތިމާއީ ހުނަރުތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން ބައެއް ހުނަރުތައް ދަސްކޮށްދީ ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އަނެއްބައި ކަންކަމަކީ މުޅި އުމުރަށް ދެމިގެންދާނެ ކަންކަމެވެ.

‎
8. ކަންކަން ރޭވުމުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުރުން.

‎މި ހުނަރުތަކަކީ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ރޭވުމާއި، އިންތިޒާމުކުރުމާއި، ވަގުތަށް ކަންކަން ނިންމުމަށް ބޭނުންވާ ހުނަރުތަކެވެ. މި ހުނަރުތައް މަދުވުމުން ދުވަހުގެ އާންމު މަސައްކަތްތައް ބަރާބަރަށް ނުކުރެވި ހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން ސްކޫލުގައާއި ގޭގައިވެސް މިކަމަށް ލުއިގޮތްތަކެއް ހޯދައިދިނުން މުހިންމެވެ.

9. ވަގުތުގެ މުހިންމުކަމުގެ އިހުސާސް ނެތުން.

‎މީގެ ސަބަބުން އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ ކުދިންނަށް ވަގުތާ މެދު އޮންނަ ތަސައްވުރު ތަފާތުވެއެވެ. މިސާލަކަށް، 30 މިނެޓަކީ ކިހާ ވަގުތެއްކަން ދަރިފުޅަށް އިހުސާސް ނުކުރެވިދާނެއެވެ. "އެއް ގަޑިއިރު އެބައޮތް" ކަމަށް ބުންޏަސް، ވަގުތުގެ އިހުސާސް ނުކުރެވޭ ކުއްޖަކަށް އެއީ އެއްވެސް މާނައެއް އޮތް ވާހަކައަކަށް ނުވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުޑަ ކަމެއް ކުރުމަށްވެސް "ބައިވަރު ވަގުތު" ނަގާނެ ކަމުގެ އިހުސާސް އެކުދިންނަށް ކުރެވެއެވެ.

‎10. ކޮންޓްރޯލުން ނެއްޓުން.

‎"ޓެންޓްރަމް" (Tantrum) އަކީ ކުއްޖާ ބޭނުންވާ ކަމެއް ހާސިލުކުރުމަށްޓަކައި ގަސްތުގައި ދައްކާ ބޮޑާކަމެކެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ކުއްޖާ އަމިއްލަ ސަލާމަތަށް ވިސްނާނެއެވެ. ނަމަވެސް "މެލްޓްޑައުން" (Meltdown) އަކީ މުޅިން ތަފާތު ކަމެކެވެ. މެލްޓްޑައުން އެއްގައި ކުއްޖާގެ ސިކުނޑީގެ ކޮންޓްރޯލް ގެއްލެއެވެ. އޭނާ ބުނާ އެއްޗަކާއި ކުރާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އޭނާގެ އެއްވެސް ބާރެއް ނޯވެއެވެ. މިއީ ހިއްސުތަކަށް ބާރުބޮޑުވުމުން ނުވަތަ މީހަކަށް އޭނާ ދައްކާ ވާހަކަ ފަހުމްނުވުމުން ދިމާވާ ކަމެކެވެ. މި ހާލަތުގައި ކުއްޖާ ބޭނުންވާ ކަމެއް ކޮށްދިނަސް އެކަން ހުއްޓައެއް ނުލާނެއެވެ.

‎11. ސްކޫލް ނިޒާމާ ނުގުޅުން.

‎އާންމު ތަޢުލީމީ ނިޒާމު ފަރުމާކުރެވިފައިވަނީ ހުރިހާ ކުދިންވެސް އެއްގޮތަކަށް އުޅޭނެ ކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ. ދަރިވަރުން ގިނަ ވަގުތު ހިމޭނުން، މަޑުން އިށީނދެގެން، އަދި ސަމާލުކަންދީގެން ތިބެންޖެހެއެވެ. ޓީޗަރު ހަވާލުކުރާ މަސައްކަތަކީ މުހިންމު އެއްޗެއް ކަމަށް ދެކި، އެކަން ނިންމުމުގެ ޝައުގުވެރިކަމާއެކު، އަމިއްލައަށް އިސްނަގައިގެން މަސައްކަތް ފަށާނެ ކަމަށް އުއްމީދު ކުރެވެއެވެ. ދަރިވަރުންނަކީ ޒިންމާދާރު ބަޔަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. މިއީ އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ ކުދިންނަށް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކަށް ބެލުމެއް ނެތި ކުރެވޭ ވަރަށް ބޮޑު އުއްމީދެކެވެ. މީގެ މާނައަކީ ހުޅަނގުގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމާ އެކުދިން ނުގުޅުމެވެ. މިއީ ބެލެނިވެރިންނަށް އެނގުން ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. އާންމު ކުދިންނާ މެދު ކުރެވޭ އުއްމީދުތައް އޭޑީއެޗްޑީ ހުންނަ ކުއްޖާ ފުރިހަމަކުރާނެ ކަމަށް ނުބަލާށެވެ. ތަޢުލީމީ ނިޒާމު ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ގޮތުން އެކުދިންނަށް އުނދަގޫތަކާ ކުރިމަތިވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ކިޔެވުމުގެ ކާމިޔާބީއާ މެދު ތިބާ ދެކޭގޮތް ތަފާތުވާން ޖެހެއެވެ.

12. ބޭހަކުން ހުނަރެއް ދަހެއް ނުކޮށްދޭނެ.

‎އޭޑީއެޗްޑީއަށް ދޭ ބޭހަކީ އެއީ އޭގެ އަމިއްލަ ޒާތުގައި ޖާދޫއެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ފަރުވާގެ އެއް ބައެވެ. އޭޑީއެޗްޑީގެ ފަރުވާއަކީ އެ ބަލި ފަދައިން އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު ކަމެކެވެ. ބޭހުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތަށް ބަދަލު އައިސް، ކުއްޖާއަށް ކުޑަކޮށް ސަމާލުކަންދީގެން ގިނަވަގުތު އިނުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. އަދި މާބޮޑަށް ހަރަކާތްތެރިވުން (hyperactivity) މަޑުޖައްސާލަފާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ފޮރުވިފައިވާ ފަށަލަތަކަށް ބޭހަކުން ހައްލެއް ނުލިބެއެވެ. އެކަންކަން ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި، ކުއްޖާގެ އަމިއްލަ އިތުބާރު ބިނާކުރުމަށާއި، ގޮތްދޫނުކުރުމާއި، އިހުސާސްތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި، ހުނަރުގެ އުނިކަން ފަދަ ކަންކަމަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހެއެވެ. ބޭހަކަށް މި ހުނަރުތަކެއް ދަހެއް ނުކޮށްދެވޭނެއެވެ.

ފެނުގެމަތިން ފެންނަ ބަޔަށް އެކަނި ބަލައި، ފެނުގެ އަޑީގައިވާ އައިސްބާގުގެ ބޮޑު ބަޔަށް ސަމާލުކަން ނުދީފިނަމަ، އެއީ ދަރިފުޅަށް ލިބޭނެ ވަރަށް ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދަރިފުޅާ އޮންނަ ގުޅުމަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށް، ނޭދެވޭ އަމަލުތައް އިތުރުވެ، ސްކޫލުގެ ކާމިޔާބީއަށް ހުރަސްއެޅިދާނެއެވެ. ފޮރުވިފައިވާ މި ކަންކަމަށް ފަރުވާކުޑަކުރުމަކީ އާއިލާއަށް ކުރިމަތިވާނެ ބޮޑު ކާރިސާއަކަށް ވެދާނެއެވެ.

‎މި ފޮރުވިފައިވާ ފަށަލަތަކަކީ އޭޑީއެޗްޑީގެ ބައިތަކެވެ. މި ހުރިހާ ކަމެއް އެއްވެގެން އުފެދެނީ ރީތި ނަމަވެސް ނުރައްކާތެރި އައިސްބާގެކެވެ. އެހެން މީހުންނަށް މިކަންކަން ނުފެނިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ބެލެނިވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ތިބާއަށް މިކަންކަން ފެންނަން ޖެހޭނެއެވެ.