ދިވެހިރާއްޖޭގެ މެދުތެރޭގައި އޮތް ބ އަތޮޅަކީ އިހުޒަމާނުއްސުރެ އަމިއްލަވަންތަކަމާއި، އަމިއްލަ ފުދުންތެރިކަމާއި، ތާރީޚީ އަދި ސަގާފީ މުއްސަނދިކަން އިންތިހާއަށް ލިބިފައިވާ އަތޮޅެކެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް، އެ އަތޮޅަށް ލިބިގެންވާ ގުދުރަތީ ރީތިކަމާއި، އަމިއްލަވަންތަ ފަންނުވެރިކަމުގެ އިތުރުން, އިލްމީ ގަދަރަކީ އެ އަތޮޅުގެ ޝަރަފުވެރިކަން ހާމަކޮށްދޭ މުހިންމު ސިފަތަކެކެވެ.

‎މި އަތޮޅުގައި ޖުމްލަ 75 ރަށް އޮންނައިރު، އޭގެ ތެރެއިން މިހާރު މީހުން ދިރިއުޅެނީ 13 ރަށުގައެވެ. އެއީ، އޭދަފުށި، ތުޅާދޫ، ދަރަވަންދޫ، ކަމަދޫ، ކެންދޫ، ކިހާދޫ، މާޅޮސް، ކުޑަރިކިލު، ހިތާދޫ، ފުޅަދޫ، ދޮންފަނު، ފެހެންދޫ، އަދި ގޮއިދޫ އެވެ. މީގެ އިތުރުން މާއްޑޫ، ފުނަދޫ އަދިއުނޑޫދޫގެ މީހުން ވަނީ އެއްފަސްކުރުމުގެ ސިޔާސަތުގެ ދަށުން އޭދަފުށްޓަށް ބަދަލު ކޮށްފައެވެ. ފަރެސް އަދި ލަނޑާގިރާވަރަކީވެސް މާޒީގައި މީހުން ދިރިއުޅުނު ރަށްތަކެއް ނަމަވެސް، އިގްތިސާދީ ދަތިތަކާއި އާބާދީ މަދުވުމުގެ ސަބަބުން މި ރަށްތައް ވަނީ މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން ފަޅުވެފައެވެ. މުޅި އަތޮޅުގެ ޖުމްލަ އާބާދީ 11000 އަށްވުރެ މައްޗެވެ.

‎ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މި އަތޮޅުގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ އަދަދު މަދުވެގެންދިޔަ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ،  އެއްފަސްކުރުމުގެ ސިޔާސަތުގެ ނަމުގައި އަދި އޭދަފުއްޓަށް އަތޮޅުވެރިކަން ބަދަލުކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި، ބައެއް ރަށްރަށުގެ މީހުން ހިޖުރަކުރުމަށް މަޖުބޫރުވުމާ ގުޅިގެން، މުޅި އަތޮޅުގެ އިޖުތިމާއީ އޮނިގަނޑަށް އައި ބޮޑު ބަދަލެވެ.

‎ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގެ ދައުރުތަކުގައި، ރަށްރަށުގެ އިދާރީ ހިންގުން ބިނާވެފައިވަނީ މާލޭގައި ހުންނަވާ ރަސްގެފާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ކޮންމެ އަތޮޅެއްގައި އަތޮޅުވެރިޔަކު (ނުވަތަ އަތޮޅު ކަތީބު) ހުންނަވާއިރު، ބާ އަތޮޅުގައިވެސް މިފަދަ ވެރިޔަކު ހުންނެވިއެވެ. އަދި ކޮންމެ ރަށެއްގައި ރަށު ކަތީބަކު ހުންނަވައެވެ. މި ކަތީބުންނަކީ ރަށުގެ އިދާރީ ކަންކަމާއި ތާރީޚީ މަގު ބައްޓަންކުރުމުގައި އެންމެ އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅުންނެވެ. ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މި ވެރިންނަކީ ރަށްރަށުގެ އާބާދީތަކާއި ތަރިކަ ރައްކާތެރިކޮށް، އެއްރަށް އަނެއްރަށާ ގުޅުވައިދޭ މޭސްތިރިންނެވެ.

‎މިހާރުގެ ބ އަތޮޅުގެ މައި ރަށަކީ އޭދަފުއްޓެވެ. 1968ގެ ކުރިން އަތޮޅުވެރިކަން ކޮށްފައިވަނީ ދަރަވަންދޫގައެވެ. މިއަދު އަތޮޅުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށުގެ ގޮތުގައި އޭދަފުށި ވެފައިވާއިރު، ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު އެރަށަކީ އާބާދީ އެއްފަސްކުރުމުގެ އެންމެ މުހިންމު މަރުކަޒުގެ ގޮތުގައި ވަނީ ހަމަޖައްސާފައެވެ. ތުޅާދޫ އަކީ ލިޔެލާޖެހުމުގެ ފަންނުވެރިކަމުގެ ކުޅަދާނަކަމުގެ ސަބަބުން މުޅި ރާއްޖެއަށް މަޝްހޫރު ވެފައިވާ ރަށެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ އިހުޒަމާނުއްސުރެ ތުޅާދޫއަކީ އަތޮޅުގެ އެހެން ރަށްތަކުގެ އިދާރީ ނުފޫޒަށް ބަރޯސާނުވެ، އަމިއްލަ ފަންނުވެރިކަމުގައި ކުރިއަރާފައިވާ ފުދުންތެރި ރަށެކެވެ. އަދި ދަރަވަަންދޫ އަކީ މުޅި ރާއްޖެއިންވެސް، އިލްމީ ރޮނގުން ކުރިއަރާތިބި، އަދި ތާރީޚީ ގޮތުން އެންމެ މުހިންމު އެއް ރަށެވެ. މިގޮތުން ބާ އަތޮޅުގެ މި ރަށްތަކަކީ އެކި ދާއިރާތަކުން ގުޅިލާމެހިފައިވާ، ތާރީޚީ ބޮޑު ތަރިކައެއް އޮތް ރަށްތަކެކެވެ.

‎ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ބ އަތޮޅުގެ ރަށްތަކަށްއައި އިދާރީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން އެ ރަށްތަކުގެ ތާރީޚު ވަނީ ފަނޑުވެފައެވެ. މިކަމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ، އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ މެދުގައި އޮތް ބަދަހި ގުޅުންތައް ކެނޑި، އެ ރަށްތަކުގެ ރަށުވަންތަކަން ގެއްލިގެންދިއުމެވެ.

‎މިއަދުގެ ޖުމްހޫރީ ދައުރުގައި، ކުރީގެ އަތޮޅުވެރިންނާއި ރަށު ކަތީބުންގެ އިދާރީ ދައުރު ވަނީ މުޅިން ނެތިގޮސްފައެވެ. ވަކި ރަށަކަށް މަންފާވާ ގޮތަށް އަތޮޅުގެ އާބާދީތައް އެއްފަސްކުރުމުގެ ސިޔާސަތާއި، އިދާރީ ހިންގުމަށް އައި ބޮޑެތި ބަދަލުތަކާއެކު، ބާ އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ މެދުގައި އޮތް ތާރީޚީ، ސަގާފީ އަދި އެކުވެރިކަމުގެ ގުޅުންތައް ވަނީ ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑަށް އުވިގޮސްފައެވެ. މިއީ އަތޮޅުގެ މުއްސަނދި ތާރީޚުން ބައެއް އުނިވެ، ރަށްތަކުގެ މެދުގައި އޮތް ބަދަހިކަމާއި، އާއިލާތަކުގެ މެދުގައި އޮތް ޒަމާންވީ ގުޅުންތައް ހީނަރުވެ، ބައެއް ރަށްރަށުގެ ރަށުވަންތަ، އަދި އެރަށްރަށަށް ނިސްބަތްވާ އާންމު ފަރުދުންގެ އަމިއްލަވަންތަ ތާރީޚީ ކާމިޔާބީތައް ގެއްލިގެންދިޔަ ހިތާމަވެރި ބަދަލެއް ކަމުގައި މިއަދު ބުނެވެން އެބައޮތެވެ.