މާޅޮސްމަޑުލު ދެކުނުބުރީގައި މިހާރު، ދެވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ރަށް ކަމަށްވާ، ތުޅާދޫގެ އާބާދީ 3100 އަށްވުރެ ގިނައެވެ. ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތަށް މަޝްހޫރު މި ރަށަކީ ތަޢުލީމީ ގޮތުން މުއްސަނދި ތާރީޚެއް އޮތް ރަށެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމަށް އައި ބޮޑެތި ބަދަލުތައް ތުޅާދޫގެ ތާރީޚުން ވެސް ފެންނަން އެބައޮތެވެ. އެދުރުގެތަކުން ފެށިގެން، މިއަދުގެ ސަރުކާރު ސްކޫލާއި ހަމައަށް އައިއިރު، މިއީ ރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ އިސްނެގުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.

‎ޤަދީމީ ތަޢުލީމު: (1936 ގެ ކުރިން)

‎ވިހިވަނަ ޤަރުނުގެ މެދުތެރެއާ ހަމައަށް، ރާއްޖޭގެ ގިނަ ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން ތުޅާދޫގައި ވެސް ރަސްމީ ތަޢުލީމީ ނިޒާމެއް ނެތެވެ. އޭރު ތަޢުލީމަކީ އިސްލާމީ އުސޫލުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ، އަމިއްލަ އަދި އިޖުތިމާޢީ ކަމެކެވެ. ކުދިން އުމުރުން ތިން އަހަރުން ފެށިގެން "އެދުރުގެ" ނުވަތަ "ކިޔަވާގެ" ތަކަށް ދެއެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް އެދުރުބޭގެ ނުވަތަ އެދުރުދައިތަގެ ގޭގެ ކޮޓަރިއެއް، ނުވަތަ ކުޑަ ޖިފުޓިއެއް ނުވަތަ ގަހެއްގެ ހިޔަލެވެ.

‎އޭރު އުނގަންނައިދިން މާއްދާތަކުގެ ތެރޭގައި:

‎* ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔަވަން ދަސްކޮށްދިނުން.

‎* ޢަރަބި އަކުރު އުނގަންނައިދިނުން.

‎* އަސާސީ ދިވެހިބަހާއި ހިސާބު.

‎* އިސްލާމީ އަޚްލާޤާއި އަސާސީ ކަންކަން.

‎އެދުރުންނަކީ މުޖުތަމަޢުގައި އިޙްތިރާމް ލިބިގެންވާ ބަޔެކެވެ. އެ ފަރާތްތަކަށް އުޖޫރައިގެ ގޮތުގައި ފައިސާގެ ބަދަލުގައި ދެނީ މަހާއި، ކާއްޓެވެ. ނޫންނަމަ ކޮށްދޭ ކޮންމެވެސް މަސައްކަތެކެވެ. މޮޅަށް ކިޔަވަން ބޭނުންވާ ކުދިން ފަޤީހުންގެ ގާތުން ހިސާބު ޢިލްމު، ފަލަކީ ޢިލްމު، ނިޔަމިކަން އަދި ފިޤުހު ޢިލްމު އުނގެނެއެވެ.

‎ރަސްމީ ތަޢުލީމުގެ ފެށުން: (1936 އިން ފެށިގެން)

‎ރާއްޖޭގެ ގިނަ ރަށްތަކާ އަޅައިބަލާއިރު ތުޅާދޫއަކީ ވަރަށް ކުރިން ރަސްމީ ތަޢުލީމަށް ފިޔަވަޅު އެޅި ރަށެކެވެ. 17 އޮގަސްޓް 1936 (29 ޖުމާދަލްއޫލާ 1355) ގައި "ތުޅާދޫ މަދަރުސާ" އުފެދުނެވެ. މި މަދަރުސާ އުފެއްދެވީ ދޮން އިސްމާޢީލް ކަތީބެވެ. ފުރަތަމަ މުދައްރިސަކީ ޝައިޚް ކަނޑިތީމު އިބްރާހީމް ޢަލީ (ދޮން އިބްރާހީމް ކަލޭފާނު) އެވެ.

‎މި ސްކޫލް ބިނާކޮށްފައިވަނީ މާލޭގެ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލްގެ ބިނާ، ނަމޫނާއަކަށް ބަލައިގެން ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މިއީ އެދުރުގެތަކުގެ ނިޒާމުން ރަސްމީ "މަދަރުސާ" ނިޒާމަކަށް ބަދަލުވި މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.

‎މުހިންމު ތާރީޚުތައް:

‎6 ފެބުރުވަރީ 1967: "މަކްތަބުލް ހިދާޔާ" ގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވުނު.

‎16 ފެބުރުވަރީ 1978: "ތުޅާދޫ ޕްރައިމަރީ ސްކޫލް" އަށް ނަން ބަދަލުވި.

‎8 ނޮވެމްބަރު 1998: "ތުޅާދޫ ސްކޫލް" އަށް ނަން ބަދަލުވި.

‎1 ފެބުރުވަރީ 2000: މުޅިން ސަރުކާރު ސްކޫލަކަށް ބަދަލުވި.

‎ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި މިއީ ރާއްޖޭގައި ތިންވަނައަށް ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވުނު ރަސްމީ ތަޢުލީމީ މަރުކަޒެވެ.

‎ޤައުމީ އިޞްލާޙު ތަކާއި ބަދަލުތައް: (1970 – 1990)

‎1970 ގެ ފަހުކޮޅަކީ ރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމަށް ބޮޑު ބަދަލެއް އައި ދުވަސްވަރެކެވެ. ރައީސް މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމްގެ ދައުރުގައި ޔުނެސްކޯގެ އެހީގައި ތަޢުލީމީ މަންހަޖު އިޞްލާޙުކޮށް، މުދައްރިސުން ތަމްރީނު ކުރަން ފެށުނެވެ. މިގޮތުން ބ. އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު 1978 ގައި އޭދަފުށީގައި ހުޅުވުނެވެ.

‎މި ދުވަސްވަރު ތުޅާދޫ ސްކޫލަށް ވެސް ކުރިއެރުންތައް ލިބުނެވެ. މަންހަޖުގައި އިނގިރޭސި، ހިސާބު، ތިމާވެށި އަދި ކުޅިވަރު ހިމެނުނެވެ. އަދި އޯލެވެލް އާއި އޭލެވެލް އަށް އަމާޒުކޮށް އިނގިރޭސި މީޑިއަމަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށުނެވެ.

‎މިއަދުގެ ތަޢުލީމު: (މިހާރު)

‎މިއަދު ތުޅާދޫ ސްކޫލަކީ ފައުންޑޭޝަން ސްޓޭޖުން ފެށިގެން އޭ ލެވެލް އާއި ހަމައަށް ކިޔަވައިދޭ ސަރުކާރު ސްކޫލެކެވެ. ދަރިވަރުންނަށް ސައިންސް، ބިޒްނަސް އަދި ބީޓެކްގެ ދާއިރާއިން ކުރިއަށް ދިއުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. މިނިސްޓްރީގެ ވެބްސައިޓުގައިވާ ގޮތުން ތުޅާދޫ ސްކޫލުގައި މިވަގުތު 335 ދަރިވަރުން ކިޔަވަމުންދާއިރު 56 ޓީޗަރުން، ކިޔަވައިދިނުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވެއެވެ.

‎ސްކޫލުގެ މޮޓޯއަކީ "ކާމިޔާބަކީ މަސައްކަތްތެރިންގެ ހައްޤެއް" އެވެ. ސްކޫލުގެ ތަޞައްވުރަކީ "ދަރިވަރުންގެ ކިބައިގައިވާ ހުނަރުތައް ހަޤީޤަތަކަށް ހަދައިދޭ ސްކޫލަކަށް ވުން" އެވެ. މިހާރު ސްކޫލުގައި ޒަމާނީ ވަސީލަތްތަކާއި، ކެރިއަރ ގައިޑަންސް އަދި ތިމާވެށީގެ ހޭލުންތެރިކަމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގައެވެ. މީގެ އިތުރުން ތުޅާދޫގައި ދެ ޖަމިއްޔާއަކުން ހިންގާ ދެ ޕްރީސްކޫލް ވެސް ހުރެއެވެ.

‎ތުޅާދޫގެ ތަޢުލީމުގެ ވާހަކައަކީ ކެތްތެރިކަމާއި، ބަދަލުވަމުންދާ ހާލަތްތަކަށް ހޭނުމުގެ ނަމޫނާ ވާހަކައެކެވެ. 1936 ގައި އާދައިގެ ގޮތަކަށް ފެށުނު މަދަރުސާ މިއަދު ވަނީ 21 ވަނަ ޤަރުނުގެ ގޮންޖެހުންތަކަށް ދަރިވަރުން ތައްޔާރުކޮށްދޭ މުހިންމުޯ މަރކަޒަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. މުދައްރިސުން ތަމްރީނުކުރުމާއި، ޢިމާރާތްތައް މަރާމާތުކުރުމާއި، ޑިޖިޓަލް ތަޢުލީމު ކުރިއެރުވުމާއި، އަދި މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ ދާއިރާތައް ފުޅާކުރުމަށް ކުރެވޭ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ދެމެހެއްޓުމަކީ، މިއަދު ތުޅާދޫގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމުގެ ހައްޤުގައި، ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ރާއްޖޭގެ އަމިއްލަ ސަގާފަތް ހިމާޔަތްކުރުމާއިއެކު، ދުނިޔޭގެ ކުރިއެރުންތަކާ ފައިހަމަކުރަމުންދާއިރު،  މިއަދު ތުޅާދޫ ސްކޫލަކީ ރަށުގެ ތާރީޚީ ތަރިކަ ރައްކާތެރިކޮށްދޭ ފާރަވެރިއެއްގެ އިތުރުން، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ ކުރިމަގު އުޖާލާކޮށްދޭ ބިންގަލެކެވެ.

‎މި ލިޔުމަކީ 2026 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އާންމުކޮށް ލިބެން ހުރި ތާރީޚީ ރެކޯޑުތަކާއި، ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ މަޞްދަރުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ތުޅާދޫގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމުގެ އެހާރާއި މިހާރުގެ މައްޗަށް އަލިއަޅުވާލާ، ކުރުގޮތަކަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ލިޔުމެކެވެ.